3.02.2013

Madde ve Mana’ya dair - II


En son söyleyeceğimi en başta diyeyim. İkinci kez okuduktan sonra ikna oldum ki, Tura'nın kitabı kabullenemeyeceğim barizlikte teleolojik dinsel bir öz barındırıyor. Oluş'un bir maksada uygun davranışı bazlı olarak yapılan zorlama sentezler kitapta sıkça tekrarlanıyor. Defalarca, ontolojik olmanın yanı sıra siyasi olarak da sakat noktalara çıkan bir "normatiflik" baz alınıyor.

Kitapta ileri sürülen rasyonel tarza uygun davranan doğanın normatif olduğu çıkarımı, açık ki önemli noktaları gözardı ediyor.

Tesadüfi de olsa bir bir "rasyo"ya (Tura'nın deyimiyle parça-bütün ilişkisine) uygun tarzda, evrimsel sürece uygun olarak gelişen bireyler'den çıkıp, bir maksat belirlemenin en bariz sorunu "elenen, evrimsel sürecin elediği bireylerin ya da genlerin" (mutantların, arızi olanın) inkarı, gözardı edilmesi… Bunların "maksada" uygun olmadığı mı düşünülmektedir? Yoksa bunlar "maksat" yolunda kurban edilmesi gereken zorunlu birimler midir? 

Peki şöyle bir senaryo düşünelim: Diyelim dünyada ani bir değişiklik oldu (buzul çağı başladı): çoğunluk tümden yok olurken; o elenmesi gereken özellikler, o sakat, arızi genlere sahip "normatifliğe uygunsuz" bireyler hayatta kalmayacak mı? Tüm o akla uygunluk, normatiflik, normal bireyler tuzla buz olmayacak mı?

Öyleyse doğa, Tura'nın kitapta öne sürdüğünün aksine rasyonel'den çok daha fazla "bilinmez" bir gidişatı da içinde taşır. Doğa dişil ve tekinsizdir. Ani kırılmalar, kaotik dallanmalar doğa dinamiğinin temel bir parçasıdır ve Tura'nın ontolojisi bunu içerecek yetkinlikten uzaktır: Nature does not exist.

Varolmakta olan, kapalı bir kutuya sıkıştırılamayacağından sürekli arıziyi içinde barındırmak zorundadır; değişimin ruhuna aykırdır böylesi olası bir kapalılık. Arızi'yi bir sistemin yoketmeye çalıştığı bir dışkı olmaktan çok ötede, o sistemin tanımında rol oynayan olarak değerlendirmek gerektir. Zira, bu sayede varolan, kapalı ve sıkıcı bir denkleme uygun hareket etmekten öte, kendi gidişatını zenginleştirme olanağı bulabilir. Tura'nın ontolojisi bu yüzden kapalı eril bir yasa'nın boyunduruğu altındadır ve doğa'nın düzensizde beliren anlıksal düzenini açıklayamamaktadır.

Tura'nın ontolojisinin (ilki kadar canalıcı olmasa da) ikinci temel problemi Althusser'den ve dolayısıyla Bachelard'dan devşirdiği "öznesiz süreç" miti'dir. Elbette Descartes'ın zihin / beden ikiliğinden hareketle ortaya çıkan "özne" tanımının sorunluluğuna itiraz etmek zor. Bunu çoğu günümüz bilişsel ve nöro -bilimcisi de kabul eder zaten. Fakat Kartezyen özne'nin sorunlu tarafları bir "özne"nin varolmadığını kabullenmek, onu dışta bırakmak anlamına gelmez kanımca.

Eğer Tura'nın söylediği üzere madde varolmakta ısrar ediyorsa, Schopenhauer'in "istenç" dediği özü içinde taşıyor demektir. Öyleyse özne vardır. Özne, nesnenin özel bir biçimidir sadece. İki nesne etkileşime geçtiğinde, ikisinden biri diğerini daha fazla etkiler. Etkin olana özne, edilgene de nesne denir (diyorum).

Tüm bu nesneler arası etkileşimi es geçsek bile, Tura'nın Spinozist / panteist bir ilhamla bahsettiği varolmakta olan nesneler yığınının dev bir "özne" olmadığını kim iddia edebilir? Yine de buralara kadar gelmeden, bu denli ileri gitmeden önce temkinli olmakta fayda var.

11.01.2013

hayat denen rüya


There was no answer, except the general answer life gives to all the most complex and insoluble questions. That answer is one must live for the needs of the day, in other words, become oblivious. To become oblivious in dreams was impossible now, at least till night-time; it was impossible to return to that music sang by carafe-women; and so one had to become oblivious in the dream of life.

Hiç bir yanıt yoktu, hayatın kompleks ve çözümsüz sorunlara verdiği o yanıt haricinde… O yanıt, günü olduğu gibi yaşamaktı, başka bir deyimle, kayıtsız kalmaktı. Rüyaya dalıp kayıtsız kalmak henüz imkansızdı, en azından gece gelene kadar böyle; şarap sürahili kadınların söyledikleri şarkılara dönmek imkansızdı; öyleyse elde tek çare hayat denen rüyada kayıtsız kalabilmekteydi.

Leo Tolstoy, Anna Karenina  

6.01.2013

Madde ve Mana’ya dair - I


Saffet Murat Tura’nın Madde ve Mana’sını bir kez daha okumaktayım ve kitabın sonlarına yaklaştım. Burada sadece kitaba dair düşüncelerimi hızlı şekilde aktaracağım. Bu nedenle yazdıklarım kitabı değerlendirmek yönünde düşülmüş ilk elden notlar olarak anlaşılmalı ve içindeki yazım ve bazı muhtemel kusurlar hoşgörülmeli.

İlk okumamdan beri ikna olduğum temel tez “mananın maddeye içkin bir özellik olduğu” özellikle biyolojik evrim dikkate alındığında gayet makul geldi. (Bu tezin önceden başkası tarafından bu açıklıkta formüle edilip, edilmediğini bilmiyorum.) Bu önceden alışkın olduğum ve farkında olmadan a priori kabul ettiğim (ve doğrusu sorgulamadığım) tüm evrenin aslında anlamsız olduğu ve biz’im ona bu anlamı kattığımız (insan merkezli) fikrini kökten yıkıcı elbette... Farkında olmadan da olsa mana dediğim anda aklıma insan’ın gelmesi aslında bendeki “varoluşçu” kabullerle ilgili. Biraz Schopenhauer, Sartre ve dolayısıyla Husserl etkisi diyelim biz buna.

Tabii önceden de dediğim gibi Saffet Tura’nın kitapta vurguladığı teze çok benzer şekilde, yeni zamanlarda ortaya çıkan Meillassoux gibi “ilinticilik”i  (özne-nesne ilintisini) reddeden ontolojiler de aslında benzer bir özne-nesne ikilemini reddedip, nesne-temelli bir düzlemde yükseliyorlar.

Saffet Tura mana’nın varlığını nesne’ye yerleştirmesi (mananın anlamına yaptığı metafiziksel operasyonla - kaydırmayla) basit gibi görünse de, sadece benim gibi varoluşçuların değil varoluşçu olsun olmasın tipik indirgemeci materyalistlerin hemen öyle kabullenemeyeceği bir şey. Bu dediğimi test etmek için birkaç gün önce 2 deneyimli ve birikimli felsefeciyle yemek yerken kitap’tan bahsettim. İkisi de kitaptan bihaberdi ve “mana nesnenin kendisinden kaynaklı” diyince, bu duruma şiddetle itiraz ettiler.  İkisi birden büyük bir hiddetle bu tez’in tamamen saçmalık olduğunu, zira “bilgi”nin ve anlam’ın dışarıda değil, insan tarafından nesneye yüklenilen dilsel-zihinsel birşey olduğu bilindik tezini materyalizmi savunmak adına yinelediler. Hocalardan biri “eğer dediğin gibi olsaydı, üniversiteye gerek kalmazdı, bilgi’yi nesneden direkt alırdın” dedi mesela... (Böylelikle dışarıda aslında bilgi diye birşey olmadığını, ancak insanın dışarıya eklenmesiyle bilginin ortaya çıktığını ima ediyordu)

Bilgi’yi dışarıdan “direkt” almak diye birşey olmadığını o da biliyor olmalıydı halbuki. Zaten görme ya da duyma gibi “algıları”da direkt birşey değil ki... Arada göz sinirlerinin uyarımından, beyne giden ve “hızlı” da olsa bir sürü nöral operasyonun gerçekleştiği ,gayet kompleks bir süreç “görme” olayı... Felsefecinin “direkt” demesi belli ki “hız”dan kaynaklı bir yanılsamaydı. Evet nesneye baktığımız anda ondaki tüm bilgiyi hemen algılayamayız. Kartezyen bakış açısının kusuru bu yorumdan da şap diye gün yüzüne çıkıyor aslında: Bilgi bile bizim için var! Biz kitap okuyoruz, didinip duruyoruz ve nesne ile etkileşime geçerek, örneğin yaptığımız deneyler ve bilimsel birikim sayesinden bir tür “bilgi” ediniyoruz. Bu noktadan bakan hoca, Shannon’un bilgi teorisinin de aslında bu noktada problemli olduğunu söyledi!

Halbuki bilgi de anlam gibi şey’de “varolan”dır (ona içkindir); ve biz bu bilgiyi kitapta da belirtildiği üzere “belirtik” kılarız sadece. Dolayısıyla insan’ın edindiği bilgi “türev bilgi”dir. Bunu felsefecilere kabul ettirmek mümkün olmadı tabii; çok kızdılar bu teze.

Hız ve dolayımsızlık arasında ciddi bir kavramsal fark var. Diyelim ki nesneye baktığımızda elimizdeki teknolojiyi kullanarak, o nesnenin i-phone gibi bir aletle resmini çektik, görsel bir arama motoru ile imgeden onun kavramsal statüsünü belirledik, ve Vikipedi gibi bir veritabanından da nesneye dair bilgi edinmeyi başardık. Elimizdeki mobil alet nesneye tutulduğunda (ulaştığımız teknoloji sayesinde bugün bile) çok hızlı bir şekilde “bilgi”yi bize yansıtabilir. Aslında kullandığımız ara alet sayesinde nesne’nin bilgisine erişebiliriz. (Hatırlarsanız, bu tarz bir bilgiye ulaşımı filmlerde izlemiştik: Robokop ve Terminatör nesneye ve yine bir nesne olan insana bakarak becerebiliyorlardı, onunla ilgili tüm bilgiyi pat diye algılıyorlardı.) Burada görme işleminden çok da farklı bir işlemden bahsetmedik. Sadece insanın evrim basamağının yetersiz kaldığı birşeyi ara bir “alet”le (mesela elektronik aletle, dalgalarla ve uyduyla) destekledik. Yani aslında ne görme ne de bilgi edinme Kartezyen materyalistlerin sandığı gibi “dolayımsız” değildir. Eğer biri itiraz edip “ama sen insana ek olarak bir de alet kullandın” derse, insanın da aslında eni sonu doğada bir “alet” olduğu olgusunu tersyüz etmiş olur. İnsanın ontolojik statüsünü ayrıcalıklı bir konum olarak düşünmek, düpedüz Kartezyenizm olmakla birlikte, aynı zamanda materyalizm’in temel kabullerinin inkarı anlamına gelir.

Dolayısıyla “manasız doğa kabulünde ısrar” etmek suretiyle sıkı materyalist olduklarını sanan felsefeciler gayet de idealist bir önkabule (kartezyen zihin-beden ikiliğine) dayanmaktadırlar.

Yine de kitapta bazı tezlerle ilgili ciddi çekincelerim var. Bunlardan biri Althusser ve dolayısyla Bachelard’dan kotarılan “öznesiz” sürecin öznesizliği ile ilgili problemler. İkincisi rasyonaliteyi tanımlarken maksada uygunluk “esas” alındığında sürekli bir bütünleme kaygısından doğan sentez’e ve dolayısıyla kapalı bir varlık alanı oluşturmaya dair problemler. Burada problemler öyle bir hal alıyor ki Tura kitabın son kısımlarına doğru kelimelerin anlamını iptal edeceğim derken, yanlarına “yıldız” işareti koyacak abzürdlüklere varabiliyor. Halbuki dildeki her sözcük ya da kavram zaten kendi doğasında bir yıldız işaretini (örtük olarak) yanında taşır. Bu mevzularla ilgili yorumlarımı sonraki post’larda yapacağım.

18.11.2012

Melankolinin ve fütürizmin ötesinde - I

“Bu yaşam deneyimi de gösteriyor ki, her anın ‘hesabını tutarak’ yaşamak olanaksızdır”
Budala, Dostoyevski


Şey’leri süreçler olarak değerlendirip, modellerken geçmiş ve gelecek bir arada düşünülür.

Örneğin lineer öngörücü’yü baz aldığımızda geçmiş olgular üzerinden modelleme eğilimindeyizdir. Diyelim bir t an’ına ait bir x olgusunu modellemek istedik (x örneğin döviz kuru, t ise tam bugün, yani 18.11.12 olsun. Bu durumda geçmiş n adet günün kur değerlerinden bugün’ü tahmin etmek isteyelim):

x(t) = a1 x(t-1) + a2 x(t-2) + ... + an x(t-n)

Buna sinyalciler otoregresif model diyorlar. Günlük hayatımızda da bu tür hesapları sıkça yapageliriz. Örneğin bugünkü sevgilimle olan ilişkimi değerlendirirken geçmiş günler yaşadıklarımı diyelim duygusal yoğunluklarımla (ai otoregresyon katsayılarıyla) çarpıp toplarım ve bugün onunla yaşayacağım sonucu ben’deki emosyonel durumu tahmin ederim. Bunu eğer kişisel hayatımda çok hesapçı / kitapçı biri değilsem genelde “bilinçdışı” yaparım. Bundan günün sonunda, “beklediğimden daha mutlu” olurum, ya da “beklediğimden çok daha kötü bir gün” geçirmişimdir. Buradaki önemli nokta, kendim ve sevgilime dair modellerimi böylesi bir hesapla kurguladığımda geçirdiğim gün’ün kendinde değerinden de ötede, geçmiş zamanlardaki durumları da hesaba katarak bir duygu durumu yaratmamdır. (Elbette herkes böylesi basit bir model tutturmaz; ya da daha az dereceli bir modele sahip olabilir, diyelim 1 dereceli modele sahip olan biri, geçmiş’i sadece bir önceki gün olarak düşünebilirken, 3000 dereceli bir modeli olan biri yaklaşık 10 yıl’ın hesabını tutar, bu kişilere daha vefalı ya da kindar olma eğilimindedirler.)

İlginç olan modern insanın genel düşünme tarzının tam da klasik otoregresif modele uygun olmasıdır. Sigorta şirketleri tam da bu raison d'être’den istifade etmek yoluyla büyük karlar ederler. Yani eğer geçmişte doğru “yatırımlar” yaparsanız, gelecekte bundan kazançlı çıkarsınız fikri aslında göründüğünden daha büyük yanılsama içerir. Tam tersine, sizin yaptığınız hesaptan her zaman kazançlı çıkan sigorta şirketidir. Öyleyse pragmatik açıdan bile modelinizde problemli birşeyler olsa gerek ki, onlar hep kazandığına göre, siz yani müşteriler hep kaybetmeye mahkum durumdasınız.

Aslında çok kez gözden kaçırılan, bahsettiğimiz öngörünün tam tersten de gerçeklenebileceğidir. Olaylar zincirini tersten tahayyül edelim: Yani bu kez t anındaki x olay’ını, gelecek değerlerinden öngörmeye çalışalım:

x(t) = a1 x(t +1) + a2 x(t+2) + ... + an x(t+n)

Bu modele geri öngörü diyeceğiz. Zihnimizin harcayacağı enerji açısından ilk modelleme (ileri öngörü) ile bu tarzdan bir modelleme (geri öngörü) arasında niceliksel olarak hiç bir fark yoktur. Biri bu dediğime itiraz edip, gelecekteki durumları bilemeyeceğimizden dem vurabilir. Ama modelleme nazarında gelecek de geçmiş de göreli’dir ve kurgusal’dır. Örneğin Osmanlı imparatorluğunun 18. yüzyıldaki durumunu referans noktası alıp,  sonraki tüm olayları (gelecek değerlerini) kullanarak modelleyebilirsiniz, o duruma bugünden bakabilirsiniz. Bu nedenle çocukluk travmalarına sebep olan, çocukken anlam veremediğimiz “kötü olay”, mesela cinsel istismar’ın ta kendisi değildir. Gelecekten retrospektif olarak geçmişte belleğine kazanan kurgusal, fiktif bir “olay”a ilişkin “yetişkin“ yorumunuzdan dolayı bir “çocukluk” travmanız olur. Tüm aklı başında psikanaliz ve psikoterapistlerin onaylayacağı üzere, çocukluk travması bir anlam ifade ettiği anda ve sonrasında (yetişkinlikte yani gelecekte) travma niteliği kazanır, yaşanmış olduğu anda (yani geçmişte) değil. Demek ki, travma yaşamak zihinde gerçeklenen sürekli bir geri öngörü ile mümkün olabilen birşeydir.

Pür muhafazakar düşünce tam da bunu yapar diyebiliriz. Geçmiş’i referans alıp, o geçmiş sonrasını gelecek değerleri kabul edip, tüm modelini bunun üzerinden kurar, yani “eyleme” geri öngörü modeli kullanmak suretiyle geçer. Geri öngörü’ye bireysel baz’da melankolik sıfatını yapıştırabiliriz.

Melankolik, geçmişte “travmatik” bir olay’ı sahiplenir, yaşadığı herşeyi bu olaya bağlayarak, duygusal durumunu düzenler. Yani öngörüsünü hep gelecekten geçmişe bağlar.

Böylesi bir bakış açısını Walter Benjamin “tarihin meleğiyle” ne güzel betimler:
“Klee'nin Angelus Novus isminde bir tablosu vardır. Bu tabloda, gözlerini ayırmadan üzerine düşünmekte olduğu bir şeyden uzaklaşmak üzereymiş gibi duran bir melek resmedilmiştir. Gözleri dimdik bakmaktadır, ağzı aralıktır, kanatları da açılmıştır. İşte tarihin meleği de böyle görünmelidir. Yüzü geçmişe dönüktür. Bizim bir olaylar silsilesiyle karşılaştığımız yerde, o ayağının ucuna savrulan üst üste yıkıntılardan oluşan tek bir felaket görür. Melek kalmak isteyecektir, ölüleri uyandırmak ve parçalanmış her şeyi bütünlüğe kavuşturmak isteyecektir. Ama cennetten bu yana bu fırtına esmektedir; fırtına meleğin kanatlarını öylesine şiddetle yakalamıştır ki artık kanatlarını kapatamaz. Bu fırtına karşı konulmaz bir şekilde, meleği arkasını dönmüş olduğu geleceğe doğru savurmaktadır, önünde kalan yıkıntılar yığını ise göğe doğru yükselmektedir. Bu fırtına, bizim ilerleme dediğimiz şeydir. [vurgular bana ait]”
Tüm bu güzel betimleme aslında benim yukarıda tanımladığım “geri öngörü”ye, melankolik / mesianik modele denk düşmektedir. Melek arkasını geleceğe, yüzünü ise geçmişe dönmüş, tüm referansını, motivasyonunu, feyzini geçmişten almaktadır.  Bu babda, Kemalistlerin “muasır-medeniyet”i hedef aldıkları “ilerleme” söylemine tam zıt konumdadır Benjamin “ilerleme” mefhumu.

Her iki öngörü modeli de “aynı verilere” dayanır. Zira geri öngörü, zamanda tersinirlenerek sıralanmış verilerin ileri öngörüsü ile eşdeğerdir.  Zamane filmlerinden bazılarının sekansları gelecekten başlatıp, geçmişe evrilterek izleyen’e kattıkları “bakış açısı”nı düşünsek bu dediğim daha bir anlaşılır olacak.  Irreversible ya da Memento bu tarz filmlere örnek verilebilir. Olayları zamansal sıra olarak gerisin geriye veren bu filmler, izleyiciye bambaşka bir tecrübe yaşatır ve aslında “tecrübe”nin bellek sekansları arasında çok farklı ardıllarda kurulan ilişkiyle gerçekleşebildiğini bize sezdirir.  Zamanın iki farklı uç arasında aktığı modern fabrika-şirket düzleminde alışık olunan algıdan bir kopuş yaşanmış olur. Sanat böylelikle farklı epokların (sahnelerin) sebep-sonuç ilişkilerinin nonlineerleştirilmesine vesile olur. Bahsi geçen fabrika-şirketin sıkıcı zaman algısından nefes almamıza olanak vermeyi omuzlarına alır (post)modern sanat...

Evet, önümüzdeki veri tamamen aynı olmasına rağmen bu iki farklı uç model, yine iki farklı modele sebep oluyor. Öngörü’yü, Hume’un zihnin A ve B gibi iki ayrık ardışık olayı tecrübe edip, ilintilendirmesine ve A’nın B’ye neden olduğu sonucuna varmasına benzer şekilde ayrık olayların modelde ileri ya da geri sardırılması olarak düşünebiliriz. Aşağıdaki özneye ardı ardına, sırasıyla sunulan iki olaya şöyle bakalım:
İlk olayda hayvan tarafından kafası yenmiş 1 insan var, ağaç dallarında ise endişeli suratlarıyla 4 başka insan. İkinci olay’a bakınca anlıyoruz ki, ilk adam karşısında hayvanı görünce ne yapabileceğini düşünmüş, diğerleri ise kaçmak yolunu seçmişler.  Zihin olayları bu sırada canlandırıp hatırladığında, kafası kopan adamı pek tabii “kahraman” görebilir. Zira Hristiyanlar hep Epok 1’den yola çıkarak, haça gerilmiş İsa figürü üzerinden olayı anarlar. Bu bir zihnin geri öngörü modeli ile çalışmasına bir örnektir.

Şimdi olayları düz ardışık sırasına göre kafamızda canlandırmaya çalışalım:

Adam diğerlerinden ayrılarak düşünmüştür ve bundan ötürü hayvan tarafından koparılmıştır. Dolayısıyla düşünerek, güdüsel davranmayarak “evrimsel oyun”un kuralları gereği 2. olay başına gelmiş ve kafası kopmuştur. Olay 1’i gözlemleyip, Olay 2.’ye baktığımızda, ister istemez Olay 2’yi Olay 1’e dayanarak modelleriz (ileri öngörü). Yukarıdakinde kahraman ilan edilen kurban, bu modelde bir aptal olarak görülecektir. Görüldüğü üzere zihin olayları hangi sırada değerlendiriyorsa, ona bağlı olarak farklı modeller ve stratejiler, bakış açıları, (1. senaryoda muhafazakar, 2. sinde liberal olmak üzere) ideolojiler şekillendiriyor.

Eğer sosyoekonomik insan hayatı kaotik ise, geleceğin öngörüsü ilk koşullara aşırı hassasiyeti sebebiyle aslında imkansız ya da sınırlıdır. Geçmişteki bir tek olay için ise çok çeşitli tarihsel modeller (Hristiyan-Yahudi görüş, Afrika-merkezli değerler, Batı-doğu değerleri, Marksist görüş gibi) olduğunu düşünürsek, geçmişin de, en az gelecek kadar belirsiz ve bulutlu olduğu ve alınan ideolojik konuma bağlı olarak önesürülen yorum’a bağlı olduğu sezilir.

Sorun ise sözünü ettiğim melankolik ve fütüristik ideolojik bakışların ötesine geçtiğimizde, geçmiş ve geleceğimizi nasıl kullanışlı kılabileceğimiz, onlardan neler yapabileceğimizdir.

7.11.2012

Hakikat'e dair bir mektup


Hakikat mutlak mıdır, bilinmez ama dedikleri gibi "kırılgandır" - ve bu nedenle olsa gerek çoklu'dur. En azından öyle tecelli etmiş, (insan reliatesinde) bizlere öyle görünmektedir.

Bugün 5 duyu'dan yoksun olsaydın, senin için dünya nasıl bir yer olurdu? Bir hiç mi olurdun, organların varolmak için çalışmaya devam ederler miydi? 

Belki de. Belki çıldırırdın, dış dünyadan veri alamazdın, ve düşünebildiğin halde dışa veri aktaramazdın ve çıldırırdın. Ama organların vargücüyle çalışırlardı - peki maddedeki bu ısrar niye? neden hep sürekli yokolana dek kendini var etme arzusu? Bu arzunun, bu sebepsiz varolma itkisinin farkında olmadığın halde bir kölesi olduğunu bilseydin, bu sana ağır gelmez miydi? 

Parçalıyız. Paramparçayız ama bütünmüş gibi yapıp, kendimize "kogito" (bilinçlilik) ve öznellik atfediyoruz.

Düşünsene, hücrelerimiz sürekli ölüp - doğup - ölüp doğuyor… 10 sene önceki materyal bedenimizin % 80'i tamamen değişmiş diyorlar, yani maddi olarak o eski biz değiliz. Ondan her an ölüyoruz. Ama yine de kendimizi var'mış sayıyoruz: "Bellek" denen şeyden ötürü. Daha da ileri gidip, öldükten sonra varolacağımızı sanıp, kitap yazıyor kimilerimiz, ya da kimilerimiz mezar taşlarını yaptırıyor önceden, bunun için para bile biriktirebiliyor. Asıl kibir burada...

5 duyuyu geçtim, bellekte hasar çok olsa, yine çıldırır mısın? Bir sonraki gün kendi yaşadıklarına dair hiçbir şey hatırlamasan?

Üzülüp durduğun Afrikalı çocukları gözlerinde uçuşup duran sineklerle birlikte senle aynı odaya tıkasan, açlıktan kıvrandıklarına 1 saat yakından şahit olsan; ya da kafasına sıkılan, işkence edilen insanları 2 saatliğine çok yakından izlesen, onlarla arandaki mesafeyi kaldırıp baksan, yine çıldırır mısın?

İşte üstümüze taktığımız tüm "insani" maskeler maddi gerçeklik karşısında bir bir yıkılıyor. Hiç'lik de burdan çıkıyor, ızdırab da, yalnızlık da… Bunları görmezden gelemeyiz...

Buradan umutsuzluk çıkaralım demiyorum tabii ki yoldaş. Ama bunun dehşetinden kaçmanın da, bunu görmezden gelmenin de umutla hiç bir ilişkisi yok, sadece kandırmaca ve tutsaklık. Asıl kaçmak böyle birşey olur.

Tam tersine, hiç'liğimizin farkına vardıkça, en azından bize (toplum, ebeveyn, devlet tarafından) giydirilen simgesel maskeleri fırlatıp, özgür olabilme şansımız doğar. Örneğin belleğin ne olduğunun farkına varsan, gelecek obsesyonların ve geçmiş melankolilerin ötesinde "bugün- hemen şimdi" önem kazanmaya başlar. An'ı kaçırmanın ızdırabını duysan, kelepçelerini sarsıp atma, kırma şansın doğar..  Bu da bir tür hiçliğin farkına varıştır. Bahsettiğin Che 3 senelik tıp eğitimini, 1 sene sonra alabileceği diplomasını bu yüzden çöpe atma cüretini gösterebilmiştir belki... Saf bir pragmatizmle değil, tam tersine hiçliğe adanmış bir cüretle...

Bu babda hiçlik ne kadar korkutucu gelse de doğru kullanıldığında özgürlüğe kapı açar.

Bahsettiğin mutlu kalabalığın rızasını almak, ya da sırf onun tarafından onanmak ise iktidar(sızlığ)ın oyununa gelmektir - işte yukarıda anlattığım hakikat'ın dehşetinden kaçmaktır gibime geliyor.